Uitstelgedrag: wanneer het je tegenwerkt en wanneer het je helpt

Uitstellen heeft een slecht imago. En terecht, want de meeste mensen kennen maar één variant: je opent je laptop, staart naar een leeg scherm, haalt koffie, ruimt je bureau op, checkt je mail, en voor je het weet zit je in een TikTok-rabbit hole terwijl de deadline nadert.

Maar er is een tweede variant. En die maakt je 16% creatiever.

Adam Grant liet studenten nieuwe bedrijfsideeën bedenken. De groep die direct begon leverde solide werk. De groep die eerst vijf minuten Minesweeper speelde en daarna aan de slag ging, was significant creatiever. Niet de groep die voor de opdracht Minesweeper speelde, want die had nog niets geactiveerd. En niet de groep die direct begon, want die gaf hun brein geen ruimte. Maar de groep die eerst de opdracht kreeg, even iets anders deed, en dan terugkeerde.

Hoe werkt dat? Twee effecten.

Het eerste is het Zeigarnik-effect. Zodra je ergens aan begint, wil je brein het afmaken. Het onthoudt onafgemaakte taken beter dan afgeronde. Zodra je de opdracht hebt geactiveerd, blijft je brein er onbewust mee bezig, ook als jij even iets anders doet.

Het tweede is je default mode network. Dat netwerk gaat aan op het moment dat je niet gefocust bezig bent. Tijdens een wandeling, een korte pauze, een moment van dagdromen. En wat dat netwerk doet, is verbindingen leggen tussen losse ideeën en ervaringen, verbindingen die je bewuste brein nooit zou maken. Onderzoeker Ab Dijksterhuis noemt dit de unconscious thought theory: je onbewuste brein kan miljoenen datapunten parallel combineren. Je bewuste brein kan er zeven.

Het verschil tussen productief en destructief uitstellen zit precies daar. Bij productief uitstellen begin je kort, stop je bewust, laat je het incuberen en ga je daarna terug. Bij destructief uitstellen heb je nog niets geactiveerd en ga je gewoon aan de bak met iets anders. Je brein kan niet werken aan iets waarvan het nog niet weet dat het daarmee bezig gaat.

Drie technieken om het productieve uitstellen te benutten. Zet een wekker op twee minuten, begin met de taak, schrijf de eerste alinea of maak drie ruwe slides, en stop dan bewust. Ga daarna iets doen waarbij je default mode network aanspringt: douchen, wandelen, dagdromen. De tweede techniek is de productieve switch: heb je twee belangrijke taken open, wissel dan bewust tussen de twee zodra je vastloopt. Onderzoek toont aan dat de output met 20% stijgt. Dit is geen multitasking, want je doet ze niet tegelijk, maar afwisselend. De derde is de denkwandeling: denk vijf minuten intensief over een probleem, ga dan wandelen zonder agenda, en pak daarna pen en papier.

Uitstellen is niet je vijand. Verkeerd uitstellen wel.

‍